{"id":757,"date":"2018-01-20T17:14:55","date_gmt":"2018-01-20T21:14:55","guid":{"rendered":"https:\/\/vannghetudo.org\/?p=757"},"modified":"2019-03-18T08:24:03","modified_gmt":"2019-03-18T12:24:03","slug":"noi-buon-cuoi-nam-seasonal-affective-disordersad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/2018\/01\/20\/noi-buon-cuoi-nam-seasonal-affective-disordersad\/","title":{"rendered":"N\u1ed6I BU\u1ed2N CU\u1ed0I N\u0102M &#8211; SEASONAL AFFECTIVE DISORDER(SAD)"},"content":{"rendered":"<ol>\n<li style=\"text-align: right;\"><em> Hu\u1ef3nh Tr\u1ecdng T\u00e2m \u2013 Th\u1ea7y Lang Kontum<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u00f9a Thu \u0111\u1ebfn, l\u00e1 v\u00e0ng r\u01a1i, gi\u00f3 Thu se s\u1ebd l\u1ea1nh khi\u1ebfn cho l\u00f2ng ta ch\u01a1i v\u01a1i. N\u0103m nay m\u00f9a Thu qu\u00e1 ng\u1eafn ng\u1ee7i, qu\u00e1 v\u1ed9i v\u00e0ng, s\u01b0\u01a1ng Thu ch\u01b0a c\u00f3 d\u1ecbp long lanh tr\u00ean \u0111\u1ea7u c\u00e2y ng\u1ecdn c\u1ecf, t\u01a1 Thu ch\u01b0a k\u1ecbp gi\u0103ng m\u1eafc tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi trong xanh, m\u00e0 m\u00e2y Thu \u0111\u00e3 gi\u1eb1ng gi\u1eb7c x\u00e2y th\u00e0nh ch\u1eafn h\u1ebft n\u1ebbo n\u1eafng v\u1ec1. N\u00e0ng Thu ph\u1ea3i n\u1ee9c n\u1edf ngh\u1eb9n ng\u00e0o nh\u01b0\u1eddng b\u01b0\u1edbc cho m\u00f9a \u0110\u00f4ng v\u1edbi nh\u1eefng m\u01b0a gi\u00f3 ph\u0169 ph\u00e0ng, v\u1edbi gi\u1ecdng ca u bu\u1ed3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ca s\u0129 trong \u0111\u00eam Gi\u00e1ng Sinh, nh\u01b0 vang v\u1ecdng v\u00e0o kh\u00f4ng gian, v\u1edbi tr\u1ed1ng v\u1eafng c\u00f4 \u0111\u01a1n, v\u1edbi nh\u1eefng th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc kh\u00f4ng ngu\u00f4i v\u1ec1 m\u1ed9t qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ngh\u00ecn tr\u00f9ng xa c\u00e1ch:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em> &#8230; Chi\u1ec1u ch\u01b0a \u0111i, m\u00e0n \u0111\u00eam r\u01a1i xu\u1ed1ng,<\/em><\/p>\n<p><em> \u0110\u00e2u \u0111\u00e2y bu\u00f4ng l\u1eefng l\u1edd ti\u1ebfng chu\u00f4ng,<\/em><\/p>\n<p><em> &#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;.<\/em><\/p>\n<p><em> \u0110\u00eam \u0110\u00f4ng, \u00f4i ta nh\u1edb nhung \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 xa xa.<\/em><\/p>\n<p><em> \u0110\u00eam \u0110\u00f4ng, ta m\u01a1 gi\u1ea5c m\u01a1 gia \u0111\u00ecnh y\u00eau \u0111\u01b0\u01a1ng,<\/em><\/p>\n<p><em> \u0110\u00eam \u0110\u00f4ng, ta l\u00ea b\u01b0\u1edbc ch\u00e2n phong tr\u1ea7n tha ph\u01b0\u01a1ng,<\/em><\/p>\n<p><em> &nbsp;C\u00f3 ai th\u1ea5u t\u00ecnh c\u00f4 l\u1eef \u0111\u00eam \u0110\u00f4ng kh\u00f4ng nh\u00e0.<\/em><\/p>\n<p><em> &nbsp;<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ph\u1ea3i r\u1ed3i, nh\u1eefng tin t\u1ee9c s\u00f4i \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ng\u00e0y b\u1ea7u c\u1eed \u0111\u00e3 qua \u0111i, nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn, mua s\u1eafm, qu\u00e0 c\u00e1p, h\u1ed9i h\u00e8 c\u0169ng qua, ta c\u00f2n l\u1ea1i nh\u1eefng g\u00ec? C\u00f3 ch\u0103ng nh\u1eefng bu\u1ed3n ch\u00e1n, m\u1ec7t m\u1ecfi, c\u00f4 \u0111\u01a1n, h\u1ee5t h\u1ea9ng, \u00e2u lo cho vi\u1ec7c l\u00e0m, cho t\u01b0\u01a1ng lai, cho m\u1ed9t n\u1ec1n kinh t\u1ebf kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng suy \u0111\u1ed3i.<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u00f9a \u0110\u00f4ng, m\u00f9a \u0110\u00f4ng \u1edf \u0111\u00e2y v\u1edbi nh\u1eefng c\u01a1n m\u01b0a dai d\u1eb3ng kh\u00f4ng ngu\u00f4i, v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e0nh tr\u01a1 tr\u1ee5i l\u00e1 nh\u01b0 nh\u1eefng c\u00e1nh tay g\u1ea7y kh\u1eb3ng khiu run run tr\u01b0\u1edbc gi\u00f3, c\u1ed1 n\u00edu k\u00e9o, c\u1ed1 v\u00e9n b\u1ea7u tr\u1eddi x\u00e1m x\u1ecbt m\u00e2y \u0111en mong t\u00ecm m\u1ed9t tia n\u1eafng \u1ea5m. N\u1eafng th\u00ec kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00f2ng l\u1ea1i c\u1ee9 b\u00e2ng khu\u00e2ng v\u1edbi nh\u1eefng n\u1ed7i bu\u1ed3n v\u00f4 duy\u00ean c\u1edb, n\u1ed7i lo l\u1eafng vu v\u01a1, tinh th\u1ea7n b\u00e3i ho\u1ea3i, th\u00e2n x\u00e1c r\u00e3 r\u1eddi. M\u1ed9t m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc ng\u1ecdn l\u1eeda b\u1eadp b\u00f9ng c\u1ee7a l\u00f2 s\u01b0\u1edfi \u0111\u00eam \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ea7u \u00f3c ngh\u0129 ng\u1ee3i m\u00f4ng lung: \u0110\u00e2y c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng bu\u1ed3n n\u1ea3n vu v\u01a1, nh\u1eefng lo \u00e2u v\u00f4 duy\u00ean c\u1edb kh\u00f4ng? Th\u1eadt ra \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9ng b\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>B\u1ec6NH BU\u1ed2N<\/p>\n<p>(SAD)<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ch\u1eef vi\u1ebft t\u1eaft c\u1ee7a ch\u1ee9ng b\u1ec7nh: Seasonal Affective Disorder. N\u00f3 t\u00e1c h\u1ea1i v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn ch\u00fang ta theo chu k\u1ef3: v\u00e0o nh\u1eefng th\u00e1ng cu\u1ed1i n\u0103m, nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn, l\u00fac m\u00e0 ng\u00e0y ng\u1eafn \u0111\u00eam d\u00e0i, b\u00f3ng t\u1ed1i nhi\u1ec1u h\u01a1n \u00e1nh s\u00e1ng. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb cu\u1ed1i Thu k\u00e9o d\u00e0i cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft m\u00f9a \u0110\u00f4ng. Kho\u1ea3ng 5% d\u00e2n ch\u00fang Hoa K\u1ef3 b\u1ecb b\u1ec7nh n\u00e0y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng. S\u1ed1 n\u1eef b\u1ec7nh nh\u00e2n nhi\u1ec1u g\u1ea5p 4 l\u1ea7n nam. B\u1ec7nh ho\u00e0nh h\u00e0nh nhi\u1ec1u nh\u1ea5t \u1edf c\u00e1c ti\u1ec3u bang thu\u1ed9c mi\u1ec1n b\u1eafc Hoa K\u1ef3. \u00d4ng Michsel W. Jann, Vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edfng Vi\u1ec7n Nghi\u00ean C\u1ee9u Y D\u01b0\u1ee3c H\u1ecdc t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Southern School of Pharmacy, Mercer University, Atlanta \u0111\u00e3 n\u00f3i: \u201c Ch\u00fang ta ph\u1ea3i th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng B\u1ec7nh Bu\u1ed3n l\u00e0 m\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh th\u1eadt s\u1ef1 \u0111\u00e3 t\u00e1c h\u1ea1i \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o m\u1ed7i \u0111\u1ed9 \u0110\u00f4ng v\u1ec1.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> NGUY\u00caN NH\u00c2N:<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; B\u1ec7nh Bu\u1ed3n c\u00f3 nhi\u1ec1u nguy\u00ean nh\u00e2n:<\/p>\n<p>1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u00c1nh s\u00e1ng b\u1ecb gi\u1ea3m b\u1edbt v\u00e0 b\u00f3ng t\u1ed1i gia t\u0103ng l\u00e0m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ea3n xu\u1ea5t H\u01b0ng Ph\u1ea5n T\u1ed1 trong c\u01a1 th\u1ec3, nh\u01b0 ch\u1ea5t Cortisol.<\/p>\n<p>2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i th\u1eddi gian th\u1ee9c ng\u1ee7 \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nh\u1eefng \u0103n u\u1ed1ng th\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, nh\u1eefng h\u1ed9i h\u00e8 qu\u00e1 nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 x\u00e1o tr\u1ed9n s\u1ef1 dinh d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3.<\/p>\n<p>4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh, nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ch\u01b0a ho\u00e0n t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c trong n\u0103m \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn suy t\u01b0 c\u1ee7a n\u00e3o b\u1ed9.<\/p>\n<p>5-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u1ef1 xa c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n v\u00ec kh\u00f4ng gian c\u00e1ch bi\u1ec7t, v\u00ec b\u1ec7nh t\u1eadt, v\u00ec qua \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn t\u00ecnh c\u1ea3m c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>6-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u1ef1 ti\u1ebfc nu\u1ed1i nh\u1eefng k\u1ef7 ni\u1ec7m \u00eam \u0111\u1eb9p v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 xa x\u01b0a.<\/p>\n<p>7-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nh\u1eefng chi ph\u00ed gia t\u0103ng ngo\u00e0i d\u1ef1 tr\u00f9 cho qu\u00e0 c\u00e1p, \u00e1o qu\u1ea7n, trang tr\u00ed, h\u1ed9i h\u00e8 l\u00e0 m\u1ed1i \u00e2u lo c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> TRI\u1ec6U CH\u1ee8NG:<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ng\u01b0\u1eddi m\u1eafc ph\u1ea3i b\u1ec7nh bu\u1ed3n n\u1ea3n (SAD) th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u00ecnh \u0111ang l\u00e2m b\u1ec7nh:<\/p>\n<p>1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Th\u00edch xa l\u00e1nh m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t m\u00ecnh trong c\u00f4 \u0111\u1ed9c.<\/p>\n<p>2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tinh th\u1ea7n m\u1ec7t m\u1ecfi, th\u00e2n x\u00e1c r\u00e3 r\u1eddi. Bi\u1ebfng n\u00f3i, l\u01b0\u1eddi sinh ho\u1ea1t, th\u00edch ng\u1ee7 nhi\u1ec1u h\u01a1n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u1ea5t h\u1ebft nhu\u1ec7 kh\u00ed, s\u00fat c\u00e2n, hay g\u1eaft g\u1ecfng.<\/p>\n<p>4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; T\u00e2m th\u1ea7n b\u1ea3i ho\u1ea3i, t\u00ecnh c\u1ea3m b\u1ecb x\u00e1o tr\u1ed9n, bu\u1ed3n vui b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> \u0110\u1ec0 PH\u00d2NG:<\/strong><\/p>\n<p>1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; B\u1ea1n b\u00e8 b\u00e0 gia \u0111\u00ecnh c\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ee1 b\u1ec7nh nh\u00e2n, \u0111\u01b0a h\u1ecd ra kh\u1ecfi t\u00ecnh tr\u1ea1ng kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u1ea7y.<\/p>\n<p>2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; N\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 tri\u1ec7u ch\u1ee9ng c\u00f3 giai \u0111o\u1ea1n, t\u1ea1m th\u1eddi r\u1ed3i s\u1ebd h\u1ebft khi m\u00f9a \u0110\u00f4ng qua \u0111i.<\/p>\n<p>3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ti\u1ebfp t\u1ee5c tham gia nh\u1eefng sinh ho\u1ea1t h\u1eb1ng ng\u00e0y c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn tinh th\u1ea7n v\u00e0 th\u1ec3 x\u00e1c nh\u01b0: h\u1ed9i h\u1ecda, \u00e2m nh\u1ea1c, th\u1ec3 thao, v\u00f5 thu\u1eadt.<\/p>\n<p>4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0110i\u1ec1u h\u00f2a m\u1ecdi sinh ho\u1ea1t h\u1eb1ng ng\u00e0y nh\u01b0 \u0103n, ng\u1ee7, t\u1eafm r\u1eeda.<\/p>\n<p>5-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tr\u00e1nh u\u1ed1ng nhi\u1ec1u r\u01b0\u1ee3u v\u00ec s\u1ebd l\u00e0m gia t\u0103ng th\u00eam bu\u1ed3n n\u1ea3n.<\/p>\n<p>6-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; C\u1eaft x\u00e9n c\u00e1c c\u00e2y c\u1ed1i quanh nh\u00e0 v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda s\u1ed5.<\/p>\n<p>7-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; v\u00e9n m\u00e0n c\u1eeda s\u1ed5 l\u00ean, sinh ho\u1ea1t v\u00e0 t\u1eadp th\u1ec1 d\u1ee5c g\u1ea7n c\u1eeda s\u1ed5, n\u01a1i c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> \u0110I\u1ec0U TR\u1eca:<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u00f3 b\u1ec7nh n\u1ea7y, b\u1ec7nh nh\u00e2n c\u1ea7n g\u1eb7p B\u00e1c S\u0129 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb.Th\u01b0\u1eddng th\u00ec b\u1ec7nh bu\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb ph\u1ed1i h\u1ee3p b\u1edfi thu\u1ed1c ch\u1ed1ng bu\u1ed3n n\u1ea3n (Antidepressant) v\u00e0 Quang H\u1ecdc tr\u1ecb li\u1ec7u (Phototherapy).<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Quang h\u1ecdc tr\u1ecb li\u1ec7u l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u00ednh trong bi\u1ec7n ph\u00e1p tr\u1ecb li\u1ec7u. Th\u1eddi gian x\u1eed d\u1ee5ng \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t (Special light boxes) ho\u1eb7c h\u1ed9p \u00e1nh s\u00e1ng di \u0111\u1ed9ng (portable light visors) ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u00fang t\u1ea7m m\u1ee9c v\u00e0 kho\u1ea3ng c\u00e1ch. S\u1ef1 l\u1ea1m d\u1ee5ng c\u00f3 th\u1ec3 nguy h\u1ea1i \u0111\u1ebfn m\u1eaft b\u1ec7nh nh\u00e2n.<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; K\u1ebft qu\u1ea3 b\u1ec7nh nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ed3i ph\u1ee5c ngay sau v\u00e0i l\u1ea7n \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. Tuy nhi\u00ean c\u1ea7n tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u00e1c s\u0129 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u1ecb li\u1ec7u cho \u0111\u1ebfn khi th\u1eadt ho\u00e0n to\u00e0n b\u00ecnh ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u1ecdi chi ti\u1ebft c\u1ea7n bi\u1ebft th\u00eam v\u1ec1 ch\u1ee9ng b\u1ec7nh bu\u1ed3n n\u1ea3n n\u00e0y (depression) c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi trung t\u00e2m:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em> National Organization for Seasonal Affective Disorder.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> P.O. Box 40133<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> Washington, DC. 20016<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Th\u1ea7y Lang Kontum<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hu\u1ef3nh Tr\u1ecdng T\u00e2m \u2013 Th\u1ea7y Lang Kontum &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u00f9a Thu \u0111\u1ebfn, l\u00e1 v\u00e0ng r\u01a1i, gi\u00f3 Thu se s\u1ebd l\u1ea1nh khi\u1ebfn cho l\u00f2ng ta ch\u01a1i v\u01a1i. N\u0103m nay m\u00f9a Thu qu\u00e1 ng\u1eafn ng\u1ee7i, qu\u00e1 v\u1ed9i v\u00e0ng, s\u01b0\u01a1ng Thu ch\u01b0a c\u00f3 d\u1ecbp long lanh tr\u00ean \u0111\u1ea7u c\u00e2y ng\u1ecdn c\u1ecf, t\u01a1 Thu ch\u01b0a k\u1ecbp gi\u0103ng m\u1eafc tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi trong xanh, m\u00e0 m\u00e2y Thu \u0111\u00e3 gi\u1eb1ng gi\u1eb7c x\u00e2y th\u00e0nh ch\u1eafn h\u1ebft n\u1ebbo n\u1eafng v\u1ec1. N\u00e0ng Thu ph\u1ea3i n\u1ee9c n\u1edf ngh\u1eb9n ng\u00e0o nh\u01b0\u1eddng b\u01b0\u1edbc cho m\u00f9a \u0110\u00f4ng v\u1edbi nh\u1eefng m\u01b0a gi\u00f3 ph\u0169 ph\u00e0ng, v\u1edbi gi\u1ecdng ca u bu\u1ed3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ca s\u0129 trong \u0111\u00eam Gi\u00e1ng Sinh, nh\u01b0 vang v\u1ecdng v\u00e0o kh\u00f4ng gian, v\u1edbi tr\u1ed1ng v\u1eafng c\u00f4 \u0111\u01a1n, v\u1edbi nh\u1eefng th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc kh\u00f4ng ngu\u00f4i v\u1ec1 m\u1ed9t qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ngh\u00ecn tr\u00f9ng xa c\u00e1ch: &nbsp; &#8230; Chi\u1ec1u ch\u01b0a \u0111i, m\u00e0n \u0111\u00eam r\u01a1i xu\u1ed1ng, \u0110\u00e2u \u0111\u00e2y bu\u00f4ng l\u1eefng l\u1edd ti\u1ebfng chu\u00f4ng, &#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;. \u0110\u00eam \u0110\u00f4ng, \u00f4i ta nh\u1edb nhung \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 xa xa. \u0110\u00eam \u0110\u00f4ng, ta m\u01a1 gi\u1ea5c m\u01a1 gia \u0111\u00ecnh y\u00eau \u0111\u01b0\u01a1ng, \u0110\u00eam \u0110\u00f4ng, ta l\u00ea b\u01b0\u1edbc ch\u00e2n phong tr\u1ea7n tha ph\u01b0\u01a1ng, &nbsp;C\u00f3 ai th\u1ea5u t\u00ecnh c\u00f4 l\u1eef \u0111\u00eam \u0110\u00f4ng kh\u00f4ng nh\u00e0. &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ph\u1ea3i r\u1ed3i, nh\u1eefng tin t\u1ee9c s\u00f4i \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ng\u00e0y b\u1ea7u c\u1eed \u0111\u00e3 qua \u0111i, nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn, mua s\u1eafm, qu\u00e0 c\u00e1p, h\u1ed9i h\u00e8 c\u0169ng qua, ta c\u00f2n l\u1ea1i nh\u1eefng g\u00ec? C\u00f3 ch\u0103ng nh\u1eefng bu\u1ed3n ch\u00e1n, m\u1ec7t m\u1ecfi, c\u00f4 \u0111\u01a1n, h\u1ee5t h\u1ea9ng, \u00e2u lo cho vi\u1ec7c l\u00e0m, cho t\u01b0\u01a1ng lai, cho m\u1ed9t n\u1ec1n kinh t\u1ebf kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng suy \u0111\u1ed3i. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u00f9a \u0110\u00f4ng, m\u00f9a \u0110\u00f4ng \u1edf \u0111\u00e2y v\u1edbi nh\u1eefng c\u01a1n m\u01b0a dai d\u1eb3ng kh\u00f4ng ngu\u00f4i, v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e0nh tr\u01a1 tr\u1ee5i l\u00e1 nh\u01b0 nh\u1eefng c\u00e1nh tay g\u1ea7y kh\u1eb3ng khiu run run tr\u01b0\u1edbc gi\u00f3, c\u1ed1 n\u00edu k\u00e9o, c\u1ed1 v\u00e9n b\u1ea7u tr\u1eddi x\u00e1m x\u1ecbt m\u00e2y \u0111en mong t\u00ecm m\u1ed9t tia n\u1eafng \u1ea5m. N\u1eafng th\u00ec kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00f2ng l\u1ea1i c\u1ee9 b\u00e2ng khu\u00e2ng v\u1edbi nh\u1eefng n\u1ed7i bu\u1ed3n v\u00f4 duy\u00ean c\u1edb, n\u1ed7i lo l\u1eafng vu v\u01a1, tinh th\u1ea7n b\u00e3i ho\u1ea3i, th\u00e2n x\u00e1c r\u00e3 r\u1eddi. M\u1ed9t m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc ng\u1ecdn l\u1eeda b\u1eadp b\u00f9ng c\u1ee7a l\u00f2 s\u01b0\u1edfi \u0111\u00eam \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ea7u \u00f3c ngh\u0129 ng\u1ee3i m\u00f4ng lung: \u0110\u00e2y c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng bu\u1ed3n n\u1ea3n vu v\u01a1, nh\u1eefng lo \u00e2u v\u00f4 duy\u00ean c\u1edb kh\u00f4ng? Th\u1eadt ra \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9ng b\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean: &nbsp; B\u1ec6NH BU\u1ed2N (SAD) &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ch\u1eef vi\u1ebft t\u1eaft c\u1ee7a ch\u1ee9ng b\u1ec7nh: Seasonal Affective Disorder. N\u00f3 t\u00e1c h\u1ea1i v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn ch\u00fang ta theo chu k\u1ef3: v\u00e0o nh\u1eefng th\u00e1ng cu\u1ed1i n\u0103m, nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn, l\u00fac m\u00e0 ng\u00e0y ng\u1eafn \u0111\u00eam d\u00e0i, b\u00f3ng t\u1ed1i nhi\u1ec1u h\u01a1n \u00e1nh s\u00e1ng. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb cu\u1ed1i Thu k\u00e9o d\u00e0i cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft m\u00f9a \u0110\u00f4ng. Kho\u1ea3ng 5% d\u00e2n ch\u00fang Hoa K\u1ef3 b\u1ecb b\u1ec7nh n\u00e0y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng. S\u1ed1 n\u1eef b\u1ec7nh nh\u00e2n nhi\u1ec1u g\u1ea5p 4 l\u1ea7n nam. B\u1ec7nh ho\u00e0nh h\u00e0nh nhi\u1ec1u nh\u1ea5t \u1edf c\u00e1c ti\u1ec3u bang thu\u1ed9c mi\u1ec1n b\u1eafc Hoa K\u1ef3. \u00d4ng Michsel W. Jann, Vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edfng Vi\u1ec7n Nghi\u00ean C\u1ee9u Y D\u01b0\u1ee3c H\u1ecdc t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Southern School of Pharmacy, Mercer University, Atlanta \u0111\u00e3 n\u00f3i: \u201c Ch\u00fang ta ph\u1ea3i th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng B\u1ec7nh Bu\u1ed3n l\u00e0 m\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh th\u1eadt s\u1ef1 \u0111\u00e3 t\u00e1c h\u1ea1i \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o m\u1ed7i \u0111\u1ed9 \u0110\u00f4ng v\u1ec1. &nbsp; NGUY\u00caN NH\u00c2N: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; B\u1ec7nh Bu\u1ed3n c\u00f3 nhi\u1ec1u nguy\u00ean nh\u00e2n: 1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u00c1nh s\u00e1ng b\u1ecb gi\u1ea3m b\u1edbt v\u00e0 b\u00f3ng t\u1ed1i gia t\u0103ng l\u00e0m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ea3n xu\u1ea5t H\u01b0ng Ph\u1ea5n T\u1ed1 trong c\u01a1 th\u1ec3, nh\u01b0 ch\u1ea5t Cortisol. 2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i th\u1eddi gian th\u1ee9c ng\u1ee7 \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. 3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nh\u1eefng \u0103n u\u1ed1ng th\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, nh\u1eefng h\u1ed9i h\u00e8 qu\u00e1 nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 x\u00e1o tr\u1ed9n s\u1ef1 dinh d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3. 4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh, nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ch\u01b0a ho\u00e0n t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c trong n\u0103m \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn suy t\u01b0 c\u1ee7a n\u00e3o b\u1ed9. 5-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u1ef1 xa c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n v\u00ec kh\u00f4ng gian c\u00e1ch bi\u1ec7t, v\u00ec b\u1ec7nh t\u1eadt, v\u00ec qua \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn t\u00ecnh c\u1ea3m c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. 6-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u1ef1 ti\u1ebfc nu\u1ed1i nh\u1eefng k\u1ef7 ni\u1ec7m \u00eam \u0111\u1eb9p v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 xa x\u01b0a. 7-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nh\u1eefng chi ph\u00ed gia t\u0103ng ngo\u00e0i d\u1ef1 tr\u00f9 cho qu\u00e0 c\u00e1p, \u00e1o qu\u1ea7n, trang tr\u00ed, h\u1ed9i h\u00e8 l\u00e0 m\u1ed1i \u00e2u lo c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. &nbsp; TRI\u1ec6U CH\u1ee8NG: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ng\u01b0\u1eddi m\u1eafc ph\u1ea3i b\u1ec7nh bu\u1ed3n n\u1ea3n (SAD) th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u00ecnh \u0111ang l\u00e2m b\u1ec7nh: 1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Th\u00edch xa l\u00e1nh m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t m\u00ecnh trong c\u00f4 \u0111\u1ed9c. 2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tinh th\u1ea7n m\u1ec7t m\u1ecfi, th\u00e2n x\u00e1c r\u00e3 r\u1eddi. Bi\u1ebfng n\u00f3i, l\u01b0\u1eddi sinh ho\u1ea1t, th\u00edch ng\u1ee7 nhi\u1ec1u h\u01a1n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. 3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u1ea5t h\u1ebft nhu\u1ec7 kh\u00ed, s\u00fat c\u00e2n, hay g\u1eaft g\u1ecfng. 4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; T\u00e2m th\u1ea7n b\u1ea3i ho\u1ea3i, t\u00ecnh c\u1ea3m b\u1ecb x\u00e1o tr\u1ed9n, bu\u1ed3n vui b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng. &nbsp; \u0110\u1ec0 PH\u00d2NG: 1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; B\u1ea1n b\u00e8 b\u00e0 gia \u0111\u00ecnh c\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ee1 b\u1ec7nh nh\u00e2n, \u0111\u01b0a h\u1ecd ra kh\u1ecfi t\u00ecnh tr\u1ea1ng kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u1ea7y. 2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; N\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 tri\u1ec7u ch\u1ee9ng c\u00f3 giai \u0111o\u1ea1n, t\u1ea1m th\u1eddi r\u1ed3i s\u1ebd h\u1ebft khi m\u00f9a \u0110\u00f4ng qua \u0111i. 3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ti\u1ebfp t\u1ee5c tham gia nh\u1eefng sinh ho\u1ea1t h\u1eb1ng ng\u00e0y c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn tinh th\u1ea7n v\u00e0 th\u1ec3 x\u00e1c nh\u01b0: h\u1ed9i h\u1ecda, \u00e2m nh\u1ea1c, th\u1ec3 thao, v\u00f5 thu\u1eadt. 4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0110i\u1ec1u h\u00f2a m\u1ecdi sinh ho\u1ea1t h\u1eb1ng ng\u00e0y nh\u01b0 \u0103n, ng\u1ee7, t\u1eafm r\u1eeda. 5-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tr\u00e1nh u\u1ed1ng nhi\u1ec1u r\u01b0\u1ee3u v\u00ec s\u1ebd l\u00e0m gia t\u0103ng th\u00eam bu\u1ed3n n\u1ea3n. 6-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; C\u1eaft x\u00e9n c\u00e1c c\u00e2y c\u1ed1i quanh nh\u00e0 v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda s\u1ed5. 7-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; v\u00e9n m\u00e0n c\u1eeda s\u1ed5 l\u00ean, sinh ho\u1ea1t v\u00e0 t\u1eadp th\u1ec1 d\u1ee5c g\u1ea7n c\u1eeda s\u1ed5, n\u01a1i c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng. &nbsp; \u0110I\u1ec0U TR\u1eca: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u00f3 b\u1ec7nh n\u1ea7y, b\u1ec7nh nh\u00e2n c\u1ea7n g\u1eb7p B\u00e1c S\u0129 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb.Th\u01b0\u1eddng th\u00ec b\u1ec7nh bu\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb ph\u1ed1i h\u1ee3p b\u1edfi thu\u1ed1c ch\u1ed1ng bu\u1ed3n n\u1ea3n (Antidepressant) v\u00e0 Quang H\u1ecdc tr\u1ecb li\u1ec7u (Phototherapy). &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Quang h\u1ecdc tr\u1ecb li\u1ec7u l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u00ednh trong bi\u1ec7n ph\u00e1p tr\u1ecb li\u1ec7u. Th\u1eddi gian x\u1eed d\u1ee5ng \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t (Special light boxes) ho\u1eb7c h\u1ed9p \u00e1nh s\u00e1ng di \u0111\u1ed9ng (portable light visors) ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u00fang t\u1ea7m m\u1ee9c v\u00e0 kho\u1ea3ng c\u00e1ch. S\u1ef1 l\u1ea1m d\u1ee5ng c\u00f3 th\u1ec3 nguy h\u1ea1i \u0111\u1ebfn m\u1eaft b\u1ec7nh nh\u00e2n. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; K\u1ebft qu\u1ea3 b\u1ec7nh nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ed3i ph\u1ee5c ngay sau v\u00e0i l\u1ea7n \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. Tuy nhi\u00ean c\u1ea7n tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u00e1c s\u0129 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u1ecb li\u1ec7u cho \u0111\u1ebfn khi th\u1eadt ho\u00e0n to\u00e0n b\u00ecnh ph\u1ee5c. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u1ecdi chi ti\u1ebft c\u1ea7n bi\u1ebft th\u00eam v\u1ec1 ch\u1ee9ng b\u1ec7nh bu\u1ed3n n\u1ea3n n\u00e0y (depression) c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi trung t\u00e2m: &nbsp; National Organization for Seasonal Affective Disorder. P.O. Box 40133 Washington, DC. 20016 &nbsp; Th\u1ea7y Lang Kontum<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[13],"class_list":["post-757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-van","tag-huynh-trong-tam"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=757"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":758,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/757\/revisions\/758"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vannghetudo.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}